გთავაზობთ მსოფლიოს ყველაზე უცნაური თვითმფრინავების ფოტოებს. რომელია თქვენი რჩეული მოდელი?
BMW ავიაციაში
მრავალი ათწლეულის განმავლობაში, BMW-ს მთავარ პროდუქტს წარმოადგენდა არა მანქანა, ან მოტოციკლი, არამედ თვითმფრინავის ძრავები. შემთხვევითი არ არის, რომ კომპანიის ემბლემა მოტრიალე პროპელერის სიმბოლოს წარმოადგენს. საავიაციო პროდუქტმა დიდი როლი ითამაშა BMW-ს ბრენდის ჩამოყალიბებაში.
კომპანიის ისტორია 1913 წელს დაიწყო, როდესაც კარლ რაპმა და გუსტავ ოტომ, საკუთარი ფირმები დაარსეს. პირველი მსოფლიო ომის დროს ისინი გაერთიანდნენ და ერთად შეუდგნენ თვითმფრინავის ძრავების წარმოებას. 1916 წელს კომპანიას ახალი სახელი “Bayersiche Motoren Werke” ეწოდა.
1917 წელს BMW-ს პირველი თვითმფირნავის ძრავი გამოვიდა საავიაციო ბაზარზე. ეს გახლდათ ექვს ცილინდრიანი საავიაციო ძრავი – Type IIIa. შემდეგ შეიქმნა Type IV, რომლითაც 1919 წელს ფრანც დიმერმა მსოფლიო რეკორდი დაამყარა სიმაღლეზე ფრენაში, იგი ცაში 9 670 მეტრზე ავიდა. 1922 წელს BMW-ს ძრავების საშუალებით 29 მსოფლიო რეკორდი დამყარდა ავიაციაში.
პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, ვერსალის ხელშეკრულების საფუძველზე კომპანიას აეკრძალა საავიაციო ძრავების წარმოება და მოტოციკლების გამოშვება დაიწყო. 1932 წელს კი BMW-ს პირველი ავტომობილიც გამოჩნდა ბაზარზე.
მიუხედავად ამისა, BMW-ს არ შეუწყვიტავს ავიაციაში მოღვაწეობა. ნაცისტური რეჟიმის პირობებში, მეორე მსოფლიო ომის დროს, კომპანიამ გამოუშვა 30 000-ზე მეტი საავიაციო ძრავი, მათ შორის ყველაზე ძლიერი, 14 ცილინდრიანი BMW-801. ამ პერიოდში კომპანიაში 50 000 ადამიანი იყო დასაქმებული და მათ ნახევარს პატიმრები შეადგენდნენ საკონცენტრაციო ბანაკებიდან.
ომის დასრულების შემდეგ, კვლავ აიკრძალა საჰაერო ძალებისათვის ძრავების წარმოება. 1955 წელს ეს აკრძალვა გაუქმდა და რამდენიმე წელში BMW-მ J79-11A ძრავის წარმოების ლიცენზია მიიღო. ამ პერიოდში კომპანია მწვავე ფინანსური კრიზისის წინაშე დადგა და რესტრუქტურიზაცია განიცადა. BMW-მ შეწყვიტა საავიაციო საქმიანობა. ეს მოხდა ორ ეტაპად, 1960 და 1965 წელს.
თუმცა, ყველაფერი ამით არ დასრულებულა, 1990-იან წლებში კომპანია კვლავ დაბრუნდა საჰაერო ძრავების წარმოების ბიზნესში და ბრიტანულ Rolls-Royce-თან ერთად დააარსა საწარმო BMW Rolls-Royce GmbH. ძრავები განკუთვნილი გახლდათ 60 140 ადგილიანი რეგიონალური თვითმფრინავებისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ ბიზნესი წარმატებული გამოდგა და კომპანიის შემოსავალმა მოლოდინსაც კი გადააჭარბა, 2000 წელს, კომპანიაში მომხდარი რესტრუქტურიზაციის შემდეგ BMW-მ კვლავ შეწყვიტა საქმიანობა ავიაციის ინდუსტრიაში.
მაასტრიხტის საჰაერო სივრცის ზედა ზონის სამეთვალყურეო ცენტრი
მაასტრიხტის საჰაერო სივრცის ზედა ზონის სამეთვალყურეო ცენტრი (MUAC) EUROCONTROL-ის მიერ არის ოპერირებული და უზრუნველყოფს ევროპის 4 ქვეყნის სანავიგაციო მომსახურებას. ეს ქვეყნებია ბელგია, ნიდერლანდები, ლუქსემბურგი და ჩრდილო-დასავლეთ გერმანია. საჰაერო მოძრაობის მართვა მაასტრიხტიდან ხდება საჰაერო სივცრის ზედა ზონაზე. (7500 მეტრის ზემოთ).
საჰაერო ნაკადების ოპერაციული მოთხოვნებიდან გამომდინარე, საჰაერო სივრცე აქ მოწყობილია უფრო ევროპულ, ვიდრე ნაციონალურ საფუძველზე. დღესდღეობით, მსგავსი მსხვილმაშტაბიანი და მრავალეროვანი საჰაერო სივრცე ჯერ კიდევ ერთადერთია ევროპაში.
რადენიმე წლის მანძილზე MUAC შეფასებულ იქნა, როგორც ყველაზე ეფექტური საჰაერო ნავიგაციის მომსახურების პროვაიდერი ეკონომიკური თვალსაზრისით.
MUAC-ის პასუხისმგებლობის ზონაში წელიწადში დაახლოებით 1,5 მილიონი რეისი დაფრინავს, რაც მას ევროპაში რიგით მეორე დატვირთულ ცენტრად აქცევს. ბოლო ათი წლის განმავლობაში, ამ ზონაში საჰაერო მიმოსვლა 29%-ით არის გაზრდილი, ხოლო ტარიფები 44%-ით შემცირებული. გადადებულ ფრენებს რაც შეეხება, ბოლო წლების მანძილზე ეს მაჩვენებელი 96%-ით შემცირდა.
ავიაცია და ეკოლოგია
ავიაციის ინდუსტრიას უამრავი პოზიტიური წვლილი შეაქვს მსოფლიოს განვითარებაში, როგორიცაა დასაქმება, ეკონომიკური განვითარება, მობილურობა, ტურიზმის განვითარება, სიღარიბის დაძლევა და კულტურული გამდიდრება. თუმცა, მიუხედავად ამ უმნიშვნელოვანესი ეკონომიკური და სოციალური სარგებლისა, ავიაციას თავისი უარყოფითი გავლენა აქვს საზოგადოებაზე – ეს გახლავთ გარემოს დაბინძურება.
ავტოტრანსპორტის და ავიაციის განვითარებამ არსებითად გაზარდა მათგან გამონაბოლქვი აირების წილი ატმოსფეროში. ძირითადი გამაჭუჭყიანებელი ნივთიერებებია ნახშირბადის ოქსიდი, ნახშირწყალბადები და აზოტის ოქსიდები. თვითმფრინავის გამონაბოლქვი ნაკლებად მოქმედებს ქალაქის ჰაერზე, ის ძირითად გავლენას ახდენს ჰაერის გაჭუჭყიანებაზე აეროპორტის რაიონში. ზოგიერთი თვითმფრინავი და კოსმოსური ხომალდი აჭუჭყიანებს ტრატოსფეროს აზოტისა და გოგირდმჟავას მოქმედებით, აგრეთვე ალუმინის ოქსიდის ნაწილაკებით. ისინი უარყოფითად მოქმედებენ ოზონის ფენაზე და ჰაერის გლობალურ ტემპერატურაზე.
გარდა გამონაბოლქვისა, ატმოსფეროს მავნე გამჭუჭყიანებელთა რიცხვს მიეკუთვნება აგრეთვე ხმაური, ის გამაღიზიანებლად მოქმედებს ადამიანზე, მისი გავლენა დამოკიდებულია მის ინტენსივობაზე, სპექტრალურ შედგენილობასა და მოქმედების ხანგრძლივობაზე.
სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია (ICAO) უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებს ეკოლოგიის საკითხებს ავიაციის ინდუსტრიის განვითარების პარალელურად. ორგანიზაციამ შეიმუშავა რიგი სტანდარტები, პოლიტიკა და სახელმძღვანელო მასალები, რომლებიც მიმართულია თვითმფრინავების ხმაურისა და მათ მიერ ჰაერის დაბინძურების შესამცირებლად. ICAO-ს რეკომენდაციები ამ სფეროში ითვალისწინებს ტექნოლოგიურ გაუმჯობესებას, გარკვეული პროცედურების შესრულებას, საჰაერო მიმოსვლის სათანადო ორგანიზებას, აეროპორტის შესაბამის დაგეგმარებას და ა.შ.
ეკოლოგიის საკითხებზე მუშაობენ სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებიც, როგორიცაა ECAC, IATA, EUROCONTROL და სხვ.
IATA (The International Air Transport Association ) საავიაციო ინდუსტრიას, გარემოს მიმართ პასუხისმგებელ ინდუსტრიას უწოდებს და ამ პრობლემის დაძლევის საკუთარ სტრატეგიას გვთავაზობს. IATA ხედვით, გარემოს დაბინძურების შემცირება შესაძლებელია 4 ფაქტორის გათვალისწინებით:
- ინვესტირება ტექნოლოგიებში
- ოპერატიული ეფექტურობის გაუმჯობესება
- ეფექტური ინფრასტრუქტურა
- პოზიტიური ეკონომიკური ინსტრუმენტი, რომელიც უზრუნველყოფს წახალისებას.
თავის მხრივ, EUROCONTROL-იც ზრუნავს შეამციროს ავიაციის არასასურველი გავლენა გარემოზე. მის მიზანს წარმოადგენს ეკოლოგიური პრობლემების დაძლევა საჰაერო მიმოსვლის მართვის უფრო ეფექტური უზრუნველყოფის გზით.
წყარო :
http://www.nplg.gov.ge/
(ელიზბარ ელიზბარაშვილი, ნიკოლოზ სულხანიშვილი – გლობალური ეკოლოგია).
Paris Air Show
პარიზის საჰაერო შოუ ყველაზე ძველი და ფართომაშტაბიანი საავიაციო შოუა მსოფლიოში. მას ყოველწლიურად უამრავი ვიზიტორი სტუმრობს, მათ შორის სხვადასხვა ქვეყნის ოფიციალური პირები, უმსხვილესი საავიაციო კორპორაციები და ა.შ. იგი ერთ-ერთი ყველაზე პრესტიჟული საავიაციო გამოფენაა მსოფლიოში.
პარიზის პირველი საჰაერო შოუ 1909 წელს 25 სექტემბრიდან 17 ოქტომბრის ჩათვლით ჩატარდა. მისი ორგანიზატორები ანდრე გრანეტი და რობერტ ენსულტ-პელტერი გახლდნენ. ამ წელს შოუს 100 000-ზე მეტი ვიზიტორი დაესწრო მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან, რათა ენახათ საფრენი აპარატები და შეეძინათ კიდეც. ფასები დაახლოებით 10 000-დან 30 000 ფრანკამდე მერყეობდა. შოუში 380 ინოვატორი მონაწილეობდა.
პარიზის საჰაერო შოუზე 1969 წელს ვიზიტორებმა იხილეს კონკორდი და ბოინგ 747, 1973 წელს ფრანგულ-გერმანული პროექტის Airbus A300 B-ს პრეზენტირება მოხდა, ხოლო 2005 წელს ფართო საზოგადოებამ პირველად იხილა A380. ამ წელს შოუს 230 000 ადამიანი ესტუმრა 3 დღის განმავლობაში.
2013 წელს პარიზის 50-ე ავიაშოუ 17 დან 23 ივნისამდე გაიმართება. პრეზენტირებას 2113 საერთაშორისო საავიაციო კომპანია მოახდენს.
ავიატორი ქალები – ისტორია და ფაქტები
ქალები ავიაციაში საუკუნეზე მეტია მოღვაწეობენ. 1906 წელს ამერიკელი ი.ლილიან ტოდი პირველი ქალი გახდა, რომელმაც დააპროექტა და ააგო თვითმფრინავი. 1909 წელს იგი ეცადა საკუთარი თვითმფრინავის მართვის უფლება მიეღო, თუმცა მისი მოთხოვნა უარყოფილი იქნა.
პირველი ქალი, რომლმაც თვითმფრინავი მართა ტერეზა პელტიერი გახლდათ. არავინ იცის კონკრეტული თარიღი, თუ როდის იფრინა მან პირველად, თუმცა ცნობილია, რომ ეს 1908 წელს მოხდა. მას მფრინავის ლიცენზია არ ჰქონია.
პირველი ქალი, რომელმაც ლიცენზია აიღო ფრანგი რაიმონდ დე ლაროშე იყო (1910 წ.). მას მოყვნენ მელი ბისი (პირველი ლიცენზირებული პილოტი ქალი გერმანიაში) და ჰარიეტ ქუიმბი (პირველი ლიცენზირებული მფრინავი ქალი ამერიკის შეერთებულ შტატებში.)
როდესაც ავიატორ ქალებზე ვსაუბრობთ, შეუძლებელია არ გამოვყოთ ამელია ერჰარტი. ის მეთექვსმეტე ქალი გახლდათ მსოფლიოში, რომელმაც მფრინავის ლიცენზია მიიღო. (1923. წ) ამელია პირველი ქალი გახლდათ, რომელმაც ატლანტის ოკეანე გადაკვეთა თვითმფრინავით.
1942 წელს პირველი ავიამეთვალყურე ქალიც გამოჩნდა. მერი ვანსქიუქი მუშაობდა დენვერის საჰაერო მართვის ცენტრში.
მშვენიერი სქესის წარმატება ავიაციაში საბოლოოდ ვალენტინა ტერეშკოვამ დაადასტურა, როდესაც 1963 წელს კოსმოსში გაფრინდა. ტერეშკოვამ ხომალდ „ვოსტოკ-6-ით“ ვალერი ბიკოვსკისთან ჯგუფური ფრენისას 48-ჯერ შემოუფრინა დედამიწას.
საქართველოში მფრინავი ქალები ავიაციის განვითარების პირველ ეტაპზევე გამოჩნდნენ. ირინე ოსანიძე მფრინავის პროფესიას 18 წლის ასაკში დაეუფლა. 1941-45 წლებში იგი ბომბდამშენების ავიპოლკში მუშაობდა. შემდეგ დაფრინავდა ეკიპაჟის მეთაურად სხვადასხვა ტიპის თვითმფრინავებზე.
თამარ მელაშვილი 18 წელი დაფრინავდა სამოქალაქო ავიაციის ტრასებზე და ათი ათასი უსაფრთხო ფრენა-საათი აქვს შესრულებული. საქართველოში რეაქტიული სამგზავრო თვითმფრინავების მიღებისას სწორედ ის ხელმძღვანემობდა მოძრაობის სამსახურს.
ასევე ქართველი მფრინავი მარია კულკინა ომის დროს გამანადგურებლებზე მუშაობდა, სადაც ის გმირულად დაიღუპა.
დღესდღეობით უამრავი ქალია ავიაციის სფეროში დასაქმებული მსოფლიოს მაშტაბით, მათ შორის საქართველოშიც.
IANS-ის წარმომადგენლები საქართველოში
IANS (საჰაერო ნავიგაციის მომსახურების ინსტიტუტი) წარმოადგენს EUROCONTROL-ის ტრეინინგ ცენტრს, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ლუქსემბურგში და ქმნის და უზრუნველყოფს ევროპაში საჰაერო მოძრაობის მართვის ხარისხიან ტრეინინგებს საჰაერო ნავიგაციის სერვისის პროვაიდერებისათვის, სამხედრო წარმომადგენლებისა და ევროკონტროლის თანამშრომლებისთვის. 2013 წლის 3-4 აპრილს საქართველოს სამოქალაქო ავიაციის სააგენტოსა და საქაერონავიგაციას ოფიციალური ვიზიტით სტუმრობენ IANS-ის გენერალური დირექტორი ბატონი ალექს ვანდელსი და ევროკონტროლის ტრეინინგების განვითარებისა და უზრუნველყოფის განყოფილების უფროსი ბატონი რიკ დერმონტი.
შეხვედრისას ქართული მხარე პრეზენტაციის სახით გააცნობს სტუმრებს საქართველოს სამოქალაქო ავიაციისა და საქაერონავიგაციის მიღწევებს, საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამის ტექნოლოგიებს, ორგანიზაციაში მომუშავე კადრების კვალიფიკაციასა და ზოგადად, ქვეყანაში არსებული საავიაციო სფეროს მდგომარეობას. IANS-ის წარმომადგენლები, თავის მხრივ, დამსწრე საზოგადოებას გააცნობენ იმ ტრეინინგებსა და პროგრამებს, რომლებიც სამომავლოდ ხელს შეუწყობენ პროფესიონალიზმის მუდმივ განვითარებას.
